Mulholland Drive (2001) – hollywoodzka utopia
Mulholland Drive to powrót do sztandarowego stylu Lyncha, który balansuje na granicach jawy i snu, rzeczywistości i fikcji. Sporą rolę odgrywają w nim projekcje uczuć, ukrytych pragnień bądź też marzeń. Nic nie jest oczywiste ani łatwe do wyjaśnienia. Niektórzy mogą przyrównać filmy Lyncha do czystego absurdu. Jednak reżyser gra z odbiorcą, próbując uświadomić mu nieoczywistość świata. Zachęca do bycia wolnym od uprzedzeń i posiadania oczu szeroko otwartych. Jak mówił sam twórca: Ludzie nieustannie robią dziwne rzeczy, do tego stopnia w istocie, iż udaje im się wcale tego nie zauważać. Lynch zatem oswaja nas z absurdem życia, którego być może nie zauważamy w mętliku codziennych obowiązków i kulcie produktywności.
Zobacz również: Najlepsze filmy lat 60-tych
Zadziwiająca jest liczba tekstów, filmików oraz obszernych analiz Mulholland Drive, w których to autorzy desperacko próbują poskładać segmenty fabularne w jedną, ciągłą całość. Doszukują się dziur w wydarzeniach, spierają się o ich rzeczywistą kolejność i tworzą kolejne teorie spiskowe na temat filmu. Wydaje mi się jednak, że Mulholland Drive to nieskończony labirynt, z którego nie ma jednego, oczywistego wyjścia. Możemy błądzić po korytarzach, desperacko próbując odnaleźć ukryty sens. Jednak sam fakt, że Lynch nie podał rozwiązania na tacy, nie jest równoznaczny z tym, że istnieje ono gdzieś ukryte między symboliką kowboja a tajemniczym znaczeniem niebieskiego klucza.
Lynch miał w zwyczaju pozostawiać filmy do swobodnej interpretacji odbiorców. Unikał odpowiedzi na pytania dotyczące jego treści czy też przesłania, zmuszając widzów do szukania własnych odpowiedzi. Mulholland Drive z pewnością należy do tego typu produkcji. Zawiłości fabularne, wydarzenia wprowadzające odbiorcę w konsternację, a przede wszystkim nielinearność fabuły – to wszystko sprawia, że widz może czuć się nieco przytłoczony czy też zagubiony. Jednak ten proces ma zachęcić do samodzielnego, krytycznego myślenia – co w dzisiejszych czasach, w których AI odpowiada nam na każde pytanie dotyczące nawet tego, co zjeść na śniadanie, może okazać się niezbędne, aby zachować indywidualność i zdolność do formowania własnych opinii.
Unikając zbędnych spoilerów, Mulholland Drive opowiada o przeplatających się losach dwóch kobiet. Jak na Lyncha przystało, film zawiera więcej tajemnic niż oczywistości. Nic nie jest takie, jakie wydawało się na samym początku. Młoda kobieta traci pamięć w wyniku wypadku samochodowego i z pomocą nowo poznanej przyjaciółki stara się odkryć swoją tożsamość. Jednak droga do prawdy jest kręta, nieoczywista i zawiera wiele ślepych zaułków. Stajemy się świadkami wielu zwrotów akcji, symbolicznych scen i kadrów, które pozostawiają wiele niedopowiedzeń.
Zobacz również: Najlepsze filmy lat 70-tych
Lynch bawi się formą, symboliką i archetypami. Ogromną rolę pełni tu intertekstualność, czyli nawiązywanie do innych dzieł. Sprawia ona, że film nie funkcjonuje w całkowitej próżni, a raczej jest częścią nieskończonej kulturowej sieci. Produkcja w kategoriach gatunkowych klasyfikuje się gdzieś pomiędzy thrillerem psychologicznym, noir i kinem surrealistycznym. Lynch nie boi się mieszać skrajności. Zestawia piękno z brzydotą, a marzycielski sen – z brutalną rzeczywistością. Wpasowuje się to w postmodernistyczną zasadę podwójnego zakodowania, w którym połączone skrajności tworzą obraz na tyle intrygujący, że zachęca on odbiorcę do własnej interpretacji. Dzięki temu powstaje groteskowy wydźwięk potęgowany również przez dezintegrację fabuły czy zacieranie tożsamości bohaterek.
Jednak czy w tym przypadku forma podąża za funkcją? O dziwo, pomimo wielu fabularnych zawiłości, wiodący wątek Mulholland Drive można łatwo rozszyfrować. Film jest pastiszem oraz gorzką krytyką Hollywood i branży filmowej. Stąd właśnie zastosowanie kontrastu sielanki, w której spełniają się wszelkie marzenia, z mrocznymi intrygami i brutalnymi mechanizmami filmowego świata. Autotematyzm ma obnażyć branżę i jej nieczyste tajemnice.
Tak właśnie powstało Mulholland Drive. Produkcję z pewnością można nazwać opus magnum Lyncha, gdyż jest to najprawdopodobniej film reżysera, który zdobył największą popularność. Dlatego też warto się z nim zaznajomić i poczuć oniryzm Lyncha w najczystszej postaci.
Inland Empire (2006) – szaleństwo z nutką polskości
Jeśli Mulholland Drive jest pokręcone, to Inland Empire kandyduje do miana czystego szaleństwa. Oglądając tę pozycję Lyncha, można nie tylko zagubić się w fabule, ale i w faktycznej czasoprzestrzeni. Ponad trzygodzinny seans wywraca nasz odbiór rzeczywistości do góry nogami, pozostawiając więcej niedopowiedzeń niż wyjaśnień. Może przyczynić się do stanu zagubienia, który będzie towarzyszyć nam dniami (i nocami) po obejrzeniu filmu. Jednak czy w tym szaleństwie jest metoda?
Zobacz również: Najlepsze książki 2025 roku
Istotne jest, aby wspomnieć o kulisach produkcji Inland Empire. Nie są może one aż tak tajemnicze, jak fabularne wydarzenia i próba ich połączenia, ale zawierają wiele niuansów, które być może pomogą nam oswoić się z tym dosyć niejednoznacznym, zawiłym dziełem. Na samym początku film wcale nie miał być materiałem pełnometrażowym, lecz kilkuminutową etiudą zatytułowaną The Green Room in Lodz. Jednak, co nie powinno już chyba nikogo zdziwić, Lynch zdał się na swoją intuicję i postanowił, że zrobi z tego dużo dłuższe dzieło.
Co wydaje się zabawne, reżyser miał tylko koncept fabularny. Zaczął filmować bez żadnego scenariusza, a poszczególne sceny zapisywał tuż przed ich kręceniem. Jego ekstraordynaryjne podejście przełożyło się na sam film. O czym opowiada Inland Empire, pomijając niewyjaśnialne niuanse? Przede wszystkim o Nikki (w tej roli niezastąpiona Laura Dern), która dostaje angaż w hollywoodzkiej produkcji. Film ma być remake’iem niedokończonego dzieła opartego na legendzie o polskich cyganach. Wkrótce zaczynają zacierać się granice między fikcją a rzeczywistością, co jest również sztandarowym elementem lynchowskich produkcji.
Wątek polskości objawia się nie tylko w fabule, ale również w obsadzie Inland Empire. W filmie zobaczymy między innymi Krzysztofa Majchrzaka, Leona Niemczyka i Karolinę Gruszkę. Dodatkowym atutem jest lokalizacja zdjęć. Na kadrach filmu możemy podziwiać ulice Łodzi, a także Hotel Grand. Nawet kwestie dialogowe mogą niekiedy zaskakiwać. Lynch zdecydował się nie tłumaczyć niektórych scen, w których polscy aktorzy mówią w ojczystym języku. Ma to spotęgować zagubienie, uczucie wyobcowania i alienacji u widza, który nie dość, że ma problemy ze zrozumieniem fabuły, to na domiar wszystkiego nie rozumie niektórych scen dialogowych. Owo poczucie dezorientacji ma przypominać odczucia głównej bohaterki, która zagubiona jest pomiędzy hollywoodzką fikcją a jej prawdziwym życiem.
Zobacz również: Najlepsze filmy 2026 roku
Inland Empire to film, który ma się przeżyć, a nie zrozumieć. Jak często wystawiani jesteśmy na tak absurdalne sceny? Jak często mamy okazję kwestionować rzeczywistość filmową i dać się zagubić w zawiłościach fabularnych? Pomimo że jest to produkcja, która polaryzuje fanów Lyncha – niektórzy ją wprost kochają, a inni nienawidzą albo nie do końca rozumieją – czasami warto zobaczyć coś zupełnie nowego, być może surrealnego, zawiłego i niekonwencjonalnego. Ile można oglądać mimetyczne odbicia rzeczywistości, przewidywalne schematy fabularne? Czasami warto urozmaicić sobie listę filmów i wystawić swój umysł na coś nowego, szalonego, a być może otwierającego oczy i inspirującego.
Trudno przewidzieć, która część kultury będzie z nami rezonować. Jednak to właśnie oglądanie różnorodnych filmów uświadamia nam, że świat kinematografii to studnia bez dna. Zatem trzeba z niej czerpać jak najwięcej, łowić pomysły (jak to mawiał sam Lynch) i zachować otwartą głowę. Nawet jeśli ta sama głowa zadecyduje później, że był to najgorszy film na świecie.
Fot. główna: Chris Weeks/WireImage
Strony: 1 2
