Nasza rewolucja w reżyserii Piotra Domalewskiego to historia miłości jednego z najważniejszych opozycjonistów z okresu PRL-u. Film prezentuje około cztery lata z życia Jacka Kuronia (Arkadiusz Jakubik) i jego ukochanej żony Grażyny (Magdalena Popławska). Przez dekady byli oni wystawiani na najcięższe próby. Lata więzień, represji i podsłuchów miały ich złamać. Wszystko po to, by Jacek i Gajka zaprzestali wspólnej walki o lepsze jutro.
Akcja Naszej rewolucji rozpoczyna się około roku 1978. Solidarność jeszcze nie istnieje, za to Komitet Obrony Robotników nieustannie toczy walkę z władzą. Na jego czele stoi między innymi Jacek Kuroń, były komunista, marksista, a teraz – opozycjonista. Gajka, choć tak ważna, jest jedynie tłem historii wielkich panów opozycji. Jednak ci „wielcy panowie” są bezimienni. Twórcy nie chcieli robić z filmu podręcznika do historii i tak Adam Michnik staje się Adasiem, Seweryn Blumsztajn Sewkiem, a Bogdan Borusewicz – Borsukiem. Jest to zastanawiające posunięcie, biorąc pod uwagę, że cała opowieść miłości Kuroniów została uszyta na kanwie prawdziwych, historycznych wydarzeń.
Zobacz również: Ministranci – recenzja filmu. Żal za grzechy nie wystarczy
Nasza rewolucja jest reklamowana jako zapis pięknej relacji między dwojgiem zakochanych w sobie ludzi. Nie da się jednak pominąć aspektu historycznego. Oczywiście, jest to produkcja o Kuroniach, nie o Wałęsie, Walentynowicz czy Pienkowskiej, ale należy pamiętać, że przedstawia ważny moment w świecie polskiej polityki. Biorąc pod uwagę, że pierwsza połowa filmu skupia się na opozycyjnej działalności Jacka, jego przyjaciele z KOR-u czy Solidarności mogli zostać przedstawieni w nieco inny sposób. To samo tyczy się postaci Ewy Dobrowolskiej – siostry Grażyny. Kobieta nie została zaprezentowana jako krewna, ona po prostu w tym filmie była. A warto mieć na uwadze, że Ewa w życiu Kuroniów była niezwykle ważną postacią.
Film dzieli się na dwie części: opozycyjną i romantyczną. W kilku scenach wątki historyczne i miłosne się przeplatają, jednak dzieje się to na tyle rzadko, że Nasza rewolucja zdaje się łączyć całkowicie różne pomysły na przedstawienie życia Kuroniów. Ponadto, do momentu strajku w Stoczni Gdańskiej (dla przypomnienia: akcja filmu zaczyna się dwa lata wcześniej), ciężko zobaczyć w Jacku opozycjonistę. Widzimy, jak jeździ po różnych zakładach i rozmawia z robotnikami, ale nic z tego nie wynika. Nie ma napięcia spowodowanego walką z partią czy emocji związanych z ciągłym uciekaniem. Te sytuacje oczywiście pojawiają się w filmie, jednak na tyle szybko mijają, że ciężko je odczuć.
Zobacz również: Zobaczysz Wszystko – recenzja filmu. Jedna wielka manipulacja
Po wydarzeniach Sierpnia roku 1980 sytuacja nieco się polepsza. Opozycyjne działania nabierają tempa, a historia zaczyna angażować emocjonalnie widza. Jedynym elementem, który działa na niekorzyść tej części filmu, jest brak dokładnego opisu wydarzeń. Ponownie na ekranie pojawia się walczący Jacek, nie wiadomo jednak gdzie jest i co tak właściwie robi. Być może był to celowy zabieg twórców, by pokazać nieprzewidywalną naturę działania w opozycji, ale powoduje to zagubienie. Ciężko podążać za bohaterem, gdy nie wiemy, na co patrzymy.
Kończy się jednak Karnawał Solidarności i nadchodzi 13 grudnia 1981 roku. Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego wprowadza stan wojenny, wskutek którego Jacek, Gajka oraz ich syn Maciek zostają internowani. W tym momencie filmu opozycja odchodzi na bok, a na pierwszy plan wysuwa się miłość pełna cierpienia. Jacek i Grażyna od momentu zamknięcia, aż do śmierci kobiety w listopadzie 1982 roku, rozmawiają niemalże wyłącznie za pomocą listów. 74 z nich zostało przeczytanych przez Magdalenę Popławską oraz Arkadiusza Jakubika i oddanych w ręce widzów w formie poruszającego audiobooka.
Zobacz również: The Office PL – recenzja 6. sezonu. Salceson, centrala i wazektomia
Ta część jest niezwykle wzruszająca, dlatego najlepiej przed seansem zaopatrzyć się w kilka paczek chusteczek. Dziennik umierania, obdarty z prywatności przez cenzurę, rozrywa serce. Sytuacja zamknięcia pozwala Grażynie na opuszczenie gardy i chwile niemocy, a Jackowi na zmierzenie się z własnymi emocjami. Jeżeli celem twórców było pokazanie ich unikalnej relacji, sceny internowania cudownie to przedstawiają. Oczywiście chwile czułości pojawiały się już wcześniej: wspólne ucieczki przed światem, śmiech i wzajemna troska. Nie było to jednak aż tak intensywne, jak od momentu zamknięcia. Paradoksalnie, Gajka i Jacek byli najbliżej, gdy byli od siebie oddaleni.
Nasza rewolucja nie byłaby tak wyjątkowa, gdyby nie idealnie dobrani aktorzy. Nadia Lebik kolejny raz udowodniła, że w reżyserii obsady nie ma sobie równych. Chemia między Magdaleną Popławską a Arkadiuszem Jakubikiem jest wręcz niewiarygodna. W każdym ich geście, słowie czy spojrzeniu widać niezmierzoną miłość. Piotr Domalewski po pokazie filmu na All About Freedom Festival w Gdańsku przyznał, że zależało mu na ukazaniu szczerego pożądania w relacji osób po 40-tce, co niewątpliwie mu się udało. Więź między Jackiem a Gajką, za sprawą niesamowitych kreacji aktorskich, jest urzekająca. Choć Jakubik zrezygnował z charakterystycznego sposobu mówienia Kuronia, jego Jacek się broni. Jest niezwykle oddanym mężem, nie do końca zaangażowanym ojcem i buntowniczym synem. Gajka Popławskiej jest za to silną osobowością, gotową poświęcić się dla lepszej Polski, wolnej od komunizmu. Razem tworzą parę do bólu prawdziwą i wzruszającą.
Zobacz również: Najlepsze filmy lat 70-tych
Na ogromne docenienie zasługują również Jacek Koman oraz Jakub Jakubik. Ten pierwszy na tegorocznym Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni za rolę Marka Edelmana w Naszej rewolucji otrzymał nagrodę za Najlepszą drugoplanową rolę męską. Nie ma się co dziwić, jego wersja znanego kardiologa była zdumiewająca. Cudownie sportretował zwyczajny ludzki strach o życie przyjaciółki. Momentami aż ciężko było patrzeć na jego oczy pełne bólu i ogarniającej bezsilności.
Jakub Jakubik wcielił się w Macieja Kuronia. Grając u boku ojca, stworzył niesamowitą postać pomijanego przez rodziców syna. Najbardziej zapada w pamięć scena napadu na dom Kuroniów, gdy Maciek zapewnia Gajkę, że nic mu nie jest. Te kilka słów ma ogromny wydźwięk w kontekście historii miłości głównych bohaterów. Jakub Jakubik nadał im przejmujący charakter wewnętrznej rozpaczy i tęsknoty do rodzicielskiej troski.
Zobacz również: Andrzej Munk – demaskator polskich mitów
Przy tak dobrze zagranych rolach nie sposób nie docenić osób stojących za kamerą, które umożliwiły aktorom zbudowanie niesamowicie prawdziwego świata. Piotr Domalewski już w swoim debiucie (Cicha noc) udowodnił, że potrafi wyciągnąć wielkie emocje z małych rzeczy. Za pomocą drobnych ludzkich zachowań buduje niezwykłą rzeczywistość. W filmie widzimy dwie z pozoru nieistotne sceny, które mają jednak ogromną wartość emocjonalną. Pierwszą z nich jest napad kaszlu Gajki po przyjeździe do Gołdapi, a drugą samotny płacz Jacka. Obie w swojej prostocie załamują i rozdzierają serca. Reżyser perfekcyjnie poprowadził aktorów po PRL-owskim świecie walki z władzą, choć sam urodził się kilka miesięcy po ostatnich wydarzeniach z filmu.
Niezwykłe są również zdjęcia Michała Sobocińskiego. Łączy on kilka technik: od statywu, poprzez imitowanie obserwacji przez SB, po wzruszające detale. Dzięki temu historia wydaje się wielopoziomowa. Skupia się nie tylko na emocjach, ale również na ludziach jako współpracującej grupie. Idealnie komponuje się to ze wspaniałą reżyserią i cudowną obsadą.
Zobacz również: Mniej obcy – recenzja filmu. Przeciętniak do niedzielnego obiadku
Pod względem historycznym Nasza rewolucja nie wypada źle. Oczywiście oprócz pominięcia wielu istotnych nazwisk opozycyjnych, których wspomnienie zadziałałoby wyłącznie na korzyść filmu. Twórcy wprowadzili niewiele zmian do rzeczywistego życia Kuroniów. Tak jak wspominałam, brakuje jednak wyraźniejszego połączenia opozycyjnych działań z miłością. Elementy jednej i drugiej części się przenikają, ale nie jest to na tyle płynne, by nie zauważyć przejścia w narracji filmu. Relacja Gajki i Jacka na tym traci, choć z pewnością nie można powiedzieć, że wypada niewiarygodnie. W końcu sam film zaczyna się od scen skupiających się na ich czułości. Produkcja mogłaby jednak w bardziej wrażliwy sposób połączyć obie perspektywy: zarówno historyczną, jak i miłosną.
Wzruszającym uzupełnieniem tej pięknej historii jest utwór Jak my Kaśki Sochackiej i Korteza. Ten epilog Naszej rewolucji wyreżyserowany przez Daniela Jaroszka pokazuje pełen samotności i cierpienia moment otrzymania przez Jacka ostatniego listu od Grażyny. Stanowi kulminację ich uczucia, przez które wycierpieli więcej, niż mogli przypuszczać. Nie damy im wygrać – tak brzmią ostatnie słowa filmowego Jacka do Gajki, która nie miała możliwości oglądania nowego świata, o który przez tyle lat walczyła.
Fot. główna: Onet FILM
