Kiedy sięgałem po powieść Wróbel, zaintrygowany opisem, spodziewałem się typowego science fiction o podróży na obcą planetę. W pewnym sensie to dostałem, ale kosmiczne i futurystyczne elementy okazały się jedynie środkiem przekazu. Za ich pomocą przedstawiono pełną symboliki opowieść, stawiającą trudne, filozoficzne pytania.
W XXI wieku ludzkość odbiera sygnał z odległej planety — dowód na istnienie obcej cywilizacji. W odpowiedzi zostaje wysłana misja, w której skład wchodzi jezuita i lingwista, Emilio Sandoz. Jej cel jest prosty: nawiązać pierwszy kontakt. Przygotowani na samotność, wyrzeczenia i śmierć, członkowie ekspedycji nie są gotowi na to, co naprawdę ich czeka. Obca kultura okazuje się piękna, fascynująca… i głęboko niezrozumiała. Sandoz wraca na Ziemię jako jedyny ocalały — okaleczony, złamany, oskarżony o niewyobrażalne zbrodnie. Kiedyś uznawany za świętego, teraz musi zmierzyć się z prawdą o misji, która miała zbliżyć dwa światy, a doprowadziła do katastrofy. Pierwszy kontakt nie zawsze oznacza porozumienie. Czasem jest początkiem tragedii. Uznawana za klasykę gatunku i uhonorowana wieloma nagrodami powieść Wróbel Mary Dorii Russell to poruszająca i przejmująca historia, która w ostatecznym rozrachunku niesie nadzieję. To opowieść o naturze wiary, miłości oraz o tym, co tak naprawdę znaczy być człowiekiem.
– opis wydawcy
Historia rozpoczyna się typowo dla dzieł tego gatunku, czyli od odebrania sygnału obcej cywilizacji. Chęć zbadania jego źródła uruchamia serię kolejnych wydarzeń. Od razu rzuca się jednak w oczy duży nacisk na kwestie wiary i znacząca rola religii. Pierwsza ekspedycja mająca zbadać źródło transmisji zostaje zorganizowana przez jezuitów. W związku z tym sporą część załogi statku Stella Maris stanowią członkowie tego zakonu.
Zobacz również: Trzy zagadki dla Organizacji – recenzja książki. Lekki, letni kryminałek
Centralny bohater, Emilio Sandoz, także jest jezuitą, a przy tym genialnym lingwistą. Jego wiara stanowi ważny element postaci i mocno wpływa na jej rozwój. Podejście Emilio do Boga zmienia się zależnie od momentu opowieści. Wróbel stosuje bowiem nieliniową narrację, przez co wydarzenia nie zostają przedstawione chronologicznie. Momentami potrafi to być mylące i stanowi jeden z nielicznych minusów tej książki.
Drugim niezwykle istotnym zagadnieniem są różnice kulturowe i wynikające z nich nieporozumienia. Członkowie ekspedycji interpretują zachowania obcej cywilizacji zgodnie z własną wiedzą oraz ludzkim systemem wartości. Zapominają przy tym, że mają do czynienia z zupełnie innym gatunkiem, posiadającym własną kulturę, obyczaje i kompas moralny. Błędne odczytanie pewnych zachowań prowadzi ostatecznie do nieporozumień o wyjątkowo poważnych konsekwencjach.
Postacie są złożone i realistycznie napisane. Relacje między załogantami Stella Maris przybierają różne formy, od szacunku i przyjaźni aż po głębsze uczucia. Szczególnie ciekawie wypada swoisty trójkąt miłosny. Emilio czuje coś do Sofii Mendes, ale jako kapłan chce pozostać wierny swoim zasadom. Tłumi więc uczucia i pozwala Jimmy’emu wejść z nią w relację, choć nie jest to dla niego łatwe. Tragizm i dojrzałość tego wątku bardzo pozytywnie mnie zaskoczyły.
Interakcje ludzi z obcymi rasami (bo jest ich więcej niż jedna, ale nie chcę zdradzać zbyt wiele) pokazują, jak głęboko tkwi w nas przekonanie, że to właśnie nasze postrzeganie rzeczywistości jest właściwe. Trudno przyjąć do wiadomości, że ktoś może pojmować świat zupełnie inaczej. A właśnie takie różnice bardzo często prowadzą do konfliktów.
Dwie najważniejsze lekcje, jakie wyniosłem z tej lektury, są więc proste: nie mierz wszystkich swoją miarą i pamiętaj, że żadna skrajność nie jest dobra. Brzmi banalnie, ale książka przedstawia te myśli w sposób, który naprawdę skłania do refleksji.
Zobacz również: Widokówki – recenzja książki. Co autor miał na myśli?
Reasumując, tak jak mówi tytuł tej recenzji, nie ufaj pierwszemu wrażeniu. Spodziewałem się lekkiego, kosmicznego sci-fi, a dostałem coś zupełnie innego. I bardzo dobrze. Jeśli lubisz historie, które nie boją się trudnych tematów i skomplikowanych rozważań, a przy tym wykorzystują motyw podróży w kosmos, Wróbel zdecydowanie może być dla ciebie. Ostrzegam tylko: niektóre sceny zostają w głowie na długo.
Autor: Mary Doria Russell
Tłumaczenie: Andrzej Polkowski
Okładka: Michał Loranc
Wydawca: Vesper
Premiera: 15 czerwca 2026
Oprawa: twarda
Stron: 630
Cena katalogowa: 89,90 zł.
Powyższa recenzja powstała w ramach współpracy z wydawnictwem Vesper. Dziękujemy!
Fot. główna: materiały promocyjne – kolaż (Vesper)
