Postapokalipsa daje autorom ogromne pole do popisu. Można skupić się na walce o przetrwanie, brutalności nowego świata albo z rozmachem pokazać upadek cywilizacji. Peter Heller w książce Gwiazdozbiór psa wybiera jednak znacznie spokojniejszą drogę. Koniec świata jest tutaj ważny. Jeszcze ważniejsze okazuje się jednak pytanie, co zostaje z człowieka, kiedy straci niemal wszystko, co nadawało jego życiu sens.
Akcja książki Gwiazdozbiór psa rozgrywa się kilka lat po epidemii grypy, która zabiła zdecydowaną większość ludzkości. Główny bohater, Hig, mieszka na opuszczonym lotnisku razem z przyjacielem, Bangleyem. Hig dysponuje samolotem i patroluje nim okolicę. Jego towarzysz odpowiada przede wszystkim za obronę terenu. Ten prosty układ szybko okazuje się jednym z najciekawszych elementów całej historii.
Zobacz również: Widzę, że interesuje cię ciemność – recenzja książki
Świat przedstawiony został zbudowany bardzo oszczędnie. Nie dostajemy długich opisów upadku państw ani szczegółowej historii epidemii. Autor nie tłumaczy też dokładnie, jak wyglądał koniec cywilizacji. Heller pokazuje nową rzeczywistość poprzez drobne elementy: puste drogi, porzucone budynki, kończące się zapasy czy coraz trudniejszy dostęp do wody. Dochodzi do tego ciągła niepewność, czy spotkany człowiek okaże się przyjazny. Dzięki temu postapokaliptyczny świat wypada naturalnie i nie sprawia wrażenia stworzonego tylko po to, aby autor mógł popisywać się pomysłami.
Podobało mi się również to, że natura nie zostaje tutaj pokazana jako wielki zwycięzca zagłady ludzkości. W wielu podobnych historiach człowiek znika, a przyroda niemal natychmiast odzyskuje wszystko, co jej odebraliśmy. Tutaj sytuacja jest bardziej skomplikowana. Zmieniający się klimat, brak wody i znikające gatunki pokazują, że koniec cywilizacji nie oznacza automatycznego powrotu do harmonii.
Najmocniej działa jednak kontrast między Higiem a Bangleyem. Pierwszy nadal próbuje zachować empatię. Pomaga innym i nie chce zabijać bez potrzeby. Bangley patrzy na świat znacznie prościej. Dla niego każdy obcy jest przede wszystkim potencjalnym zagrożeniem. Przeżycie zależy od tego, czy będziesz szybszy i lepiej przygotowany od drugiego człowieka.
Zobacz również: Wampir – recenzja książki. Who are you, Reymont???
Co ciekawe, autor nie próbuje jednoznacznie wskazać, który z nich ma rację. Brutalne podejście Bangleya wielokrotnie pozwala im uniknąć śmierci. Z drugiej strony, Hig przypomina, że samo oddychanie i bronienie kawałka ziemi nie wystarcza, żeby naprawdę żyć. Obaj są dla siebie przeciwwagą. Właśnie ta relacja wypada zdecydowanie lepiej niż wiele bardziej widowiskowych elementów fabuły.
Najważniejszą istotą w życiu Higa pozostaje jednak jego pies, Jasper. To on jest dla bohatera ostatnią kotwicą łączącą go z dawnym światem. Hig stracił żonę, bliskich i całe życie, które znał wcześniej. Jasper pamięta jeszcze człowieka sprzed epidemii. Dlatego ich relacja ma znacznie większe znaczenie niż zwykła więź właściciela ze zwierzęciem.
Heller bardzo dobrze pokazuje tę relację bez przesadnego grania na emocjach. Hig zabiera Jaspera na wyprawy, rozmawia z nim i traktuje jak ostatniego członka rodziny. Dzięki temu późniejsza strata psa nie jest tylko smutną sceną. Staje się prawdziwym punktem zwrotnym dla bohatera. W pewnym sensie dopiero wtedy kończy się jego dawne życie. Hig musi zdecydować, czy chce nadal tylko trwać, czy spróbuje jeszcze czegoś szukać.
Zobacz również: Pytanie numer siedem – recenzja książki. Zawiły splot przypadków
Mam jednak problem z samym Higiem jako postacią. Jego sposób myślenia jest momentami zbyt prosty. Charakter bohatera również nie został moim zdaniem rozbudowany na tyle, na ile pozwalała ta historia. Rozumiem, że autor celowo stworzył człowieka zagubionego i działającego głównie pod wpływem emocji oraz wspomnień. Przy pierwszoosobowej narracji liczyłem jednak na nieco więcej złożoności. Czasami miałem wręcz wrażenie, że ciekawszy od głównego bohatera jest Bangley. Mimo pozornie prostego podejścia do świata, posiada znacznie więcej warstw.
Nie każdemu przypadnie też do gustu sama narracja. Zdania są często krótkie i urywane. Myśli bohatera potrafią nagle przeskakiwać od teraźniejszości do wspomnień i luźnych obserwacji. Rozumiem ten zamysł. Taki styl dobrze pasuje do człowieka żyjącego przez lata niemal w samotności. Potrzebowałem jednak trochę czasu, żeby przyzwyczaić się do tego sposobu prowadzenia historii.
Nie jest to również książka dla osób oczekujących nieustannej akcji. Oczywiście pojawia się przemoc, są niebezpieczne spotkania i walka o przetrwanie. Równie dużo miejsca poświęcono jednak lataniu, łowieniu ryb, samotności i wspomnieniom. Tempo jest spokojne, a czasami wręcz melancholijne.
Zobacz również: Japońska sztuka kąpieli leśnych: shinrin-yoku – recenzja książki. Medytacja?
Właśnie ta kameralność jest jednak największą siłą tej historii. Gwiazdozbiór psa nie opowiada tak naprawdę o samym końcu świata. To historia człowieka, który go przeżył, ale przez wiele lat nie wiedział, co zrobić z dalszą częścią swojego życia. Najlepiej pokazują to kontrast między Higiem i Bangleyem oraz relacja bohatera z Jasperem, będącym ostatnią kotwicą dawnej rzeczywistości. To opowieść o stracie, samotności i próbie znalezienia powodu, żeby po katastrofie nie tylko przetrwać, ale ponownie zacząć żyć.
Autor: Peter Heller
Tłumaczenie: Olga Podmiotko
Okładka: Mikołaj Piotrowicz
Wydawca: Alto Book
Premiera: 17 marca 2026
Oprawa: twarda
Stron: 368
Cena katalogowa: 59,90 zł.
Powyższa recenzja powstała w ramach współpracy z wydawnictwem Alto Book. Dziękujemy!
Fot. główna: materiały promocyjne – kolaż (Alto Book)
